Pagina 300bis?

Uit het interview met Foob kwam een vreemde anomalie naar voor, die voor mij ook een herontdekking opleverde. In het stukje waar hij het het heeft over invloeden van andere tekenaars, verwijst hij expliciet naar een tekening op pagina 303 van het rode regelboek. In de caption (die Foob ook zelf aangaf) verwees hij naar pagina 301. Op zich vond ik dit vreemd, maar heb het zo laten staan in de tekst. Deze post zal duidelijk maken waarom.

Als ik stukjes voor deze blog schrijf, gebruik ik meestal mijn versie van het groene regelboek om één en ander op te zoeken (zie hier een overzicht van de verschillende versies van het basisregelboek). Ik ging er steeds van uit dat het groene en het rode boek exact dezelfde inhoud hadden, en dat enkel de kaft verschilde. Het blijkt nu dat er subtiele wijzigingen zijn tussen beide edities. Eentje daarvan betreft pagina 300bis.

Zijn het groene en rode basisregelboek identieke uitgaves, op de kaft na?

Ik vond de tekening die Foob meegeleverd had voor het interview van bij de aanvang wat vreemd. Ik heb immers sinds de aanvang van deze blog regelmatig vooruit en achteruit gebladerd in het groene regelboek, en kon me die tekening niet voor de geest halen. Maar Foob verwees naar pagina 303 (of 301), dus een zo specifieke referentie moest wel kloppen.

In het groene regelboek trof ik de bewuste tekening helemaal niet aan, maar tot mijn grote verbazing wel een losse pagina die tussen pagina 300 en pagina 301 ingeschoven was, met het nummer 300bis.

Pagina 300 en 301 uit het groene regelboek.

De losse ingeschoven pagina, genummerd 300bis.

De pagina betreft een extra avontuur voor het desbetreffende avontuur. De achterkant van deze pagina is blanco. Ik kan me niet herinneren of deze pagina nadien werd uitgedeeld, of reeds bij de verkoop in elk exemplaar van het boek is geschoven.

In het rode regelboek is deze pagina volledig opgenomen in het boek. Natuurlijk, dit veroorzaakte een blanco pagina in het boek (de achterkant van 300bis), en deze werd dan blijkbaar opgevuld met de desbetreffende tekening waar Foob naar verwees.

Pagina 300 en 300bis in het rode regelboek.

Een niet-genummerde pagina, en pagina 301 in het rode regelboek.

De vreemde inclusie van deze pagina is waarschijnlijk ook waarom Foob zelf even in de war was met de paginanummering.

Wederom een Schimmen & Schaduwen mysterie opgelost!

De oorsprong van Schimmen & Schaduwen?

We weten ondertussen dat de eerste editie van Schimmen & Schaduwen werd uitgebracht in 1989, in 2 schijfjes: het zwarte regelboek met witte kafttekening, en het zwarte regelboek met gele tekening. De Codex Vulpis, die via een gelukkige wind mijn richting uitwaaide, bevat beiden.

We weten ook dat er een voorloper was, een PBM-spel, Het Oog van de Draak. Uit de archieven van Kurt VB is één en ander rond dit spel ons ter ore gekomen (zie deze blogpost). De datum hiervan is vermoedelijk 1987 of 1988.

Deze week verkregen we - wederom door een gelukkige wind - een nog vroeger archiefdocument. Het is een soort fanzine, gedateerd in 1986, dat enkele uitbreidingsregels bevat voor Het Oog des Meesters, en opgesteld door de spelersgroep waarin Dirk VdH actief was. Het is een zeer interessant document, omdat het enkele hints bevat van wat later Schimmen & Schaduwen zoy gaan heten. Zo worden reeds enkele monsters opgelijst, alsook sommige verhalen (Rothin en Illis-Thran) komen erin voor.

Het document is een typisch huis-magazine uit de jaren 80. Getypte pagina's, opgeluisterd met gecopieerde tekeningen uit andere uitgaven. Het volledige document telt 35 pagina's.

We zullen ook dit document - dat we gemakshalve het Proto-manuscript zullen noemen - in een aantal blogposts gaan ontleden en ontcijferen ...

We geven alvast de eerste 3 pagina's mee. Zoals gewoonlijk kan je klikken voor een grotere, meer leesbare versie.

Codex Vulpis

In mijn nimmer-aflatende zoektocht naar oud en origineel Schimmen & Schaduwen materiaal, brachten mijn omzwervingen me afgelopen week in Vossem. Bij een oud-speler van Schimmen & Schaduwen (die voorlopig onbekend wenst te blijven) trof ik enkele oude manuscripten aan, die onverhoopt toch wel een nieuw licht kunnen werpen op enkele evoluties in de ontstaansgeschiedenis van Schimmen & Schaduwen.

Groot was mijn verbazing toen de stapel papier bovenkwam. Niet enkel bevatte deze afgedrukte proefversies van enkele gepubliceerde avonturen, maar ook hier en daar voordien nooit gepubliceerd materiaal, geschreven door één van de originele bedenkers van Schimmen & Schaduwen. Bovendien bleken er 2 exemplaren van elk van de edities van Schimmen & Schaduwen met zwarte kaft boven te komen (dus zowel de nulde editie met wit pentagram, als de eerste editie met geel pentagram op de voorkaft). Dat maakte dus 4 exemplaren van het basisregelboek met zwarte kaft, die hier zomaar voor mijn ogen lagen! Zie hier voor een meer volledige oplijsting van de verschillende edities.

Omdat ik nooit een exemplaar van de nulde editie gezien heb (de nulde editie is slechts op een 20-tal exemplaren gedrukt, als ik het goed voorheb, en de eerste editie werd allereerst verkocht op de Palantie-conventie begin 1989), was dit een redelijke openbaring. Tot nu toe ging ik er altijd van uit dat de nulde en eerste editie identieke uitgaven waren, maar dat blijkt dus niet het geval te zijn. Iets wat onmiddelijk opvalt, is dat de lay-out sterk verschillend is, alsook de plaatsing van sommige tekeningen.

Onmiddelijk trachtte ik daarom een bod uit te brengen op deze kleinoden. 5000 Euro leek me een gepast bedrag. Maar de eigenaar wilde hier niets van weten. "Deze manuscripten zijn goud waard!", declameerde hij. "Ze kunnen een ongezien licht werpen op de evolutie van het Nederlandstalige rollenspel in de jaren 80. Daarom schenk ik ze, zodat deze gedachtenis kan bewaard blijven!". Enige minuten nadien was ik dus in het bezit van een stapel papier van 25 jaar geleden, en een quasi-perfect exemplaar van zowel de nulde als de eerste editie van Schimmen & Schaduwen. Alhoewel ik reeds een exemplaar bezat van de eerste editie, is dit exemplaar in veel betere staat.

De verzameling manuscripten - die ik zal aanduiden onder de naam Codex Vulpis (naar de vindplaats) - zal hier de komende weken uitvoerig verder besproken worden.

Interview met voormalig designer Koen De Waele

In onze reeks interviews met voormalige belangwekkende personaliteiten uit de rijke geschiedenis van het rollenspel Schimmen & Schaduwen, hebben we deze maal iemand kunnen strikken die zelf heeft meegewerkt aan de originele editie.

Koen De Waele is een van de originele auteurs van de allereerste editie (het zwarte regelboek, zie hier voor een oplijsting van de verschillende edities). Koen staat vermeld bij de credits in de eerste editie, voor "De Wereld van Dor" en "Spreuken". In de tweede editie voor "Uitwerking, Ontwikkeling en Achtergrond", en heeft tevens avonturen geschreven voor de diverse Sagen & Legenden boeken.

Wanneer ben je met roleplaying games in contact gekomen?
Ik ben begonnen in '85, vrijwel direct nadat het 'Het Oog Des Meesters' was uitgekomen. Ik heb het leren kennen via boekhandel 'de kleine Johannes' in de Tiensestraat te Leuven. Eigenaar Jos Maes wist dat ik zeer geïnteresseerd was in SF en fantasy en toen ik op een dag daar binnenstapte, zei hij dat hij iets had dat mij waarschijnlijk wel zou interesseren. En dat was 'Het Oog Des Meesters'. Het probleem was dat ik niet direct iemand kende die dit genre spel reeds kende en het wou spelen.

Het spel heeft toen een tijdje in een kast gelegen tot ik een spreekbeurt moest geven en ik als onderwerp 'fantasy' koos. In een opwelling nam ik de doos meenam als illustratie. Na die spreekbeurt kreeg ik te horen dat er ook enkele andere jongens dit genre kenden en zo kwam ik uiteindelijk in contact met o.a. David VD en Dirk VdH (nvdr. twee van de andere originele bedenkers van Schimmen & Schaduwen). Zo is de bal aan het rollen gegaan.

Waneer of waarom is dan het idee gerijpt om zelf een roleplaying game te maken en te publiceren?
Het idee kwam van Dirk, eerst door regels uit OdM uit te breiden en nadien, bijna vanzelf, om ons eigen systeem uit te denken. Je mag ook niet vergeten dat Dirk toen al enige ervaring had met het uitbrengen van een computer-game voor de ZX-Spectrum, een bekende hobbycomputer uit de jaren 80.

Waar komt de naam "The Wise Tree" vandaan?
Voor zover ik het mij correct kan herinneren is het eigenlijk een taalspelletje: Tree -> Three -> Drie en dat waren de drie originele leden, Dirk, David en ik. Het adjectief  'Wise' was een associatie met een Ent. Dirk had in die tijd een figurine van Greybeard the Ent. Wie erop kwam weet ik echt niet meer maar het leek 'cool' op dat moment. Van de Ent kwamen we uit de wijze boom en de rest is, zoals men wel eens pleegt te zeggen, geschiedenis.

Is er lang gewerkt aan de legendarische eerste editie? Of stond het allemaal op papier op een week tijd?
Ik denk dat we die zomer (nvdr. dat moet de zomer van 1988 geweest zijn) er vrijwel onafgebroken dagelijks mee bezig waren. De kern van de regels was min of meer gebaseerd op de eerste set uitbreidingsregels die Dirk had neergeschreven voor Het Oog Des Meesters. Maar in het volledige systeem uitwerken en testen is menig uur gekropen, met inbegrip van nachtelijke sessies.

Was het moelijk om S&S in de begindagen aan de man te brengen? Dat gebeurde vooral via gaming conventies in de jaren 90, niet?
De conventies kwamen pas later, we hebben met de eerste druk zelf heel Vlaanderen rond gereden en verschillende boekhandels en speelgoedwinkels bezocht waar we afspraken maakten om de boeken in consignatie bij hen te mogen leggen. In die periode bestond er, bij mijn weten, ook nog geen enkele gespecialieerde winkel. Dus ja, dat was wel even zweten en zwoegen.

Toen de 2de editie eraan kwam, is de groep medewerkers plots groter geworden. Vond je dat toen een goede zaak, of had je liever zelf controle gehouden met een kleinere groep?
Ik heb er nooit een probleem mee gehad, hoe meer mensen hoe liever was het motto. Uiteindelijk was het voor mij meer een hobby-club waar je vooral veel tijd en liefde en ook wel een beetje geld in stak.

Wat zijn de dingen waar je het meest trots op bent ivm S&S?
De uitwerking van de achtergrond van de wereld van Dor. Het was mijn poging om mij te spiegelen aan J.R.R Tolkien. Ah, de jeugdige arrogantie en overmoed :-)

Wat waren de voornaamste invloeden voor de Wereld van Dor? Zijn er invloeden van belangrijke fantasy of science-fiction schrijvers?
Goh, Tolkien was ongetwijfeld een belangrijke invloed maar de inspiratie kwam van een hoop bronnen eigenlijk. Naast Tolkien, Vance en Moorcock, waren er ook nog  C.S Lewis, Ursula Le Guin, Tanith Lee, Fritz Leiber, Roger Zelazny. Maar evengoed avonturen films uit de jaren vijftig en zestig. En stripreeksen zoals Thorgal en Storm.

De wereld van Dor is absoluut geen realistische wereld. De bedoeling was om zoveel mogelijke verschillende 'theaters' op de kaart te zetten die zowel geschikt waren voor de meer epische scenario's, je weet wel, weidse vlakten, hoge bergen, donkere naaldbossen (In de Ban van de Ring -stuff) als de woestijnen voor de scenario's uit 'Duizend en één Nachten' tot en met de zeeën met talloze kleine en geheimzinnige eilanden voor de swash-buckling scenario's. En laten we ook de jungle niet vergeten. en de archetypische grote stad waar je ongeveer elk stadsscenario kon plaatsen. Zeg maar Discworld's Ank-Morpok, Elric's Yyrkoon of Middle Earth's Minas Tirith.

Wat de geschiedenis betreft; ik kreeg drie weken om het neer te schrijven. Tolkien deed er drie decennia over. Dus ja, er zitten hier en daar wat hiaten en onlogische zaken in :-). Maar ik ben er toch nog altijd tevreden over. Niet iedereen krijgt de kans om een wereld en zijn geschiedenis uit te schrijven.

Wat met de toverspreuken, die allemaal fantasierijke namen kregen?

Hoewel ik een credit kreeg voor de spreuken herinner ik mij toch vooral dat veel spreuken er kwamen na een gezamelijke brainstorm. Ik kan dan hoogstens het eindredacteurschap hierover claimen. 

Maar voor spreuken dienden toch ook grotendeels dezelfde bronnen als die voor Dor. Hoewel we hiervoor soms ook goed naar andere toenmalige spelsystemen gekeken hebben voor de basisspreuken die elke zichzelfrespecterende magier nodig had.

Zijn er dingen geweest die achteraf beter konden?
Misschien wel, maar ik denk dat ik nu spreek met de kennis van het verleden. Op dat moment waren we echt wel trots op het systeem, de regels, de wereld en de scenario's. En nu nog trouwens.

Schimmen & Schaduwen is zowat rond 1994 opghouden. Wat waren de redenen?
Tijd en beginnende professionele loopbanen denk ik. In de periode waren de meesten die meewerkten afgestudeerd en/of waren net begonnen met werken. We wisten toen al dat we met The Wise Tree nooit voldoende konden verdienen om full-time verder te gaan en er een degelijk inkomen uit te puren. Het is ook niet van de ene dag op de andere gestopt. Het gebeurde eerder geleidelijk.

Hoe kijk je er nu op terug? Tevreden? Gemiste kansen?
Ik ben vooral blij dat we het gedaan hebben. Gemiste kansen? Misschien wel. Maar daar heb ik geen spijt van. Het was een leuke tijd, een bijzondere tijd en ik kan nog altijd met enige trots zeggen dat ik deel uitmaakte van dat groepje dat iets had gemaakt waar toch vele mensen menig plezierig uur aan heeft besteed. Alleen dat al maakt het de moeite waard. En ik heb er toch enkele dingen uitgeleerd die ik later nuttig kon gebruiken.

Beoefen je nu nog gaming-achtige activiteiten?
Een oude vos verliest zijn streken niet. Role-playing games op PC blijven mijn voorkeur genieten. Occasioneel nog een echt klassiek board-game. Maar het is niet echt een onderdeel meer van een wekelijkse activiteit. 

Onze reeks praatjes met mensen die op een of andere manier betrokken waren bij Schimmen & Schaduwen groeit gestaag. Klik hieronder op het label 'Interview' om ze allemaal nog eens opnieuw te bekijken. Heb je zelf leuke verhalen of anekdotes te vertellen, laat het me weten!

Een gunstige wind ...

Afgelopen week waaide er een gunstige wind in de richting van deze blog. Zonder dat ik me eraan verwachtte, viel er plots een uitvoerige pdf-file in mijn mailbox, afkomstig van een fervent en voormalig Schimmen & Sschaduwen speler. De file bevat een aantal uitbreidingsregels voor Schimmen & Schaduwen, met zelfs referentie naar de eerste (zwart boek) en tweede editie (groen boek). Zowaar een manuscript uit de eerste dagen van Schimmen & Schaduwen!

Om de spanning er wat in te houden, geven we uiteraard nog niet de volledige inhoud weg, noch de naam van de auteur, maar enkel de cover. De cover geeft al een indicatie van het enthusiasme voor de rollenspel-hobby die, in de vroege jaren 90, gemeengoed was in gamingkringen en toen roleplaying zijn gouden tijd beleefde.

Cover van het Aarg-Manuscript, zoals toegestuurd aan deze blog.

Ik heb de auteur van deze geweldige vondst al enkele interviewvraagjes gestuurd, en hopelijk zullen weldra meerdere zwaarwichtige onthullingen naar boven komen.

In afwachting zullen we, net zoals alle belangrijke archeologische vondsten een specifieke naam krijgen, dit document vanaf nu aanduiden als het Aarg-Manuscript. Het spreekt vanzelf dat dit document enkel met witte stofvrije handschoenen mag behandeld worden, maar met een pdf-file heeft dat niet zoveel zin, natuurlijk.

Stap in een andere dimensie

Eerder hebben we reeds de verschillende edities van het basisregelboek besproken, waarbij de covers natuurlijk de bepalende visuele factor zijn. Er wordt daarom ook wel gesproken van het zwarte, groene, en rode boek. Het groene en rode boek zijn inhoudelijk dezelfde, enkel de kaft is verschillend. Het zwarte regelboek, met het pentagram op de cover, werd ook in twee versies uitgebracht, met een wit of geel pentagram.

Waar wat de achterzijde? Hieronder de achterzijde van het zwarte regelboek. Een zeker enthusiasme en Sturm-und-Drang is aanwezig in de tekst, waarbij het duidelijk is dat The Wise Tree de nederlandstalige wereld van het rollenspel wilde veroveren. Met de opdracht 'Stap in een andere dimensie' werd duidelijk aangegeven dat de grenzen van de verbeelding de enige belemmering vormden voor jarenlang spelplezier.

Sagen en Legenden, Duistere Catacomben

Naast de diverse uitgaven van de basisregelboeken, die reeds in een vorige post werden toegelicht, zijn er voor Schimmen & Schaduwen ook een aantal andere uitgaven gepubliceerd. De meest bekende zijn de 2 Sagen & Legenden boeken, en de twee Duistere Catacomben boeken.

Sagen & Legenden 1 werd uitgebracht in 1992, en bevat een reeks avonturen, nieuwe monsters, enkele nieuwe spelregels, regels om runenzwaarden te construeren, een nieuw overzicht van de prijstabel van wapens, uitrusting e.d., en nog veel ander nuttig materiaal. De cover is blauw, en bevat ook het aanzicht van een humanoide creatuur. Op die manier, samen met de rode uitgave van het basisregelboek, kregen de Schimmen & Schaduwen uitgaven een meer uniforme look.

Sagen en Legenden 2  werd gepubliceerd in 1993. In tegenstelling tot Sagen & Legenden 2 is het een dunner boekje, en bevat het enkel avonturen; dus geen extra monsters of spelregels. Wat deze reeks avonturen wel wat specialer maakt is het feit dat ze gekoppeld zijn door een groter, overkoepelend avontuur. Normaliter noemen rollenspelers dit een 'campaign', maar omdat Schimmen & Schaduwen een nederlandstalig rollenspel is, kon dit woord natuurlijk niet gebruikt worden, vandaar dat de aanduiding 'Sage' gebruikt werd.

Duistere Catacomben 1 is een uitgave die dateert uit 1993. Blijkbaar was 1993 een goed jaar voor The Wise Tree. Wat dadelijk opvalt is dat de covertekening wat ruwer en groffer is dan de Sagen & Legenden boeken, en dat de cover ook niet in kleur is. Naast drie avonturen bevat Duistere Catacomben 1 ook regels voor zogenaamde Constructen, mechanische machines en robotten in een fantasy-setting, die semi-intelligent vertonen door gebonden demonen, geesten of schaduwen. Ook leuk waren de papieren miniatuurtjes, die achteraan in het boek waren opgenomen, en die gebruikt konden worden om sommige avonturen meer visueel voor te stellen.

Duistere Catacomben 2 heeft de twijfelachtige eer de laatste uitgave van The Wise Tree te zijn, en dateert uit 1994. Vijf nieuwe avonturen, alsook enkele nieuwe monsters vindt men terug in het boek.

Verschillende edities van Schimmen & Schaduwen

Een vraag die af en toe wel eens opduikt, gaat over het aantal verschillende edities die er ooit van Schimmen & Schaduwen gemaakt zijn. Een eenvoudige vraag, met een schijnbaar moeilijk antwoord, maar eigenlijk toch eenvoudig.

De schijnbare moeilijkheid bestaat erin dat er 4 versies van het basisregelboek verschenen zijn, en een digitale versie. In zekere zin is S&S dus vijf maal uitgegeven. De verschillen tussen verschillende versies zijn echter niet zo groot als men op het eerste zicht zou denken.

De allereerste uitgave (de nulde editie) betreft een zwart regelboek, en is eigenlijk een proefdruk van de echte eerste editie, met zwart kaft en geel pentagram. De nulde editie onderscheidt zich door een witte kafttekening (wit pentagram), maar is qua inhoud identiek aan de eerste editie. Alle illustraties werden gemaakt door Kurt Van Bouchout.

De tweede editie (groene kaft) was grotendeels een herschrijving van de eerste editie, met hier en daar een aanpassing en toevoeging van de spelregels. Deze aanpassingen zijn voor het grootste deel echter kosmetisch van aard. Een groot aantal delen van de tekst zijn identiek aan die van de 1ste editie (inclusief spellingsfouten ;-)). De grootste breuk met de vorige editie zijn echter de illustraties en kafttekening, die door tekenaar Johan Wuyckens werden gemaakt. Ook zijn er vier avonturen in het boek opgenomen, waarvan sommigen echte klassiekers geworden zijn.

De derde editie (rode kaft) is een identieke herdruk van de editie met groene kaft, maar de kafttekening is nu hertekend naar een half gelaat van een schubling. Dergelijk gelaat zal ook op de Sagen & Legenden en Duistere Katakomben boeken zal verschijnen, en zo'n beetje het herkenningspunt is geworden van de Schimmen & Schaduwen boeken.

Nadien is er nog een digitale editie verschenen (nog steeds downloadbaar van http://www.foob.be/vreemdetijden/download_schimmen_en_schaduwen.htm), die grotendeels hetzelfde materiaal bevat als de gedrukte editie.

Kortom, we kunnen zeggen dat het spelsysteem zelf op zich eigenlijk niet gewijzigd is. De grootste trendbreuk was te vinden tussen de 1ste en 2de editie, met een volledige nieuwe lay-out en volledig nieuwe illustraties. Het is deze editie die bij de meeste fans van het spel bekend is.